Przebarwienia skóry to ciemniejsze plamy lub obszary wynikające z nierównomiernego nagromadzenia melaniny, czyli naturalnego barwnika skóry. Powstają wtedy, gdy melanocyty produkują zbyt dużo pigmentu albo rozmieszczają go nierównomiernie.

Czym dokładnie są przebarwienia?

Melanina nadaje skórze jej naturalny kolor i częściowo chroni ją przed promieniowaniem ultrafioletowym. Wytwarzają ją melanocyty znajdujące się w naskórku. Pod wpływem słońca komórki te zwiększają produkcję barwnika, aby ograniczyć skutki działania promieniowania UV.

Jeżeli ten proces zostanie zaburzony, melanina może gromadzić się w jednym miejscu lub powstawać w nadmiarze. W efekcie pojawiają się płaskie plamy ciemniejsze od otaczającej skóry. Taki stan określa się także jako hiperpigmentację. Zmiana może obejmować niewielki obszar, na przykład pojedynczą plamkę, albo większą powierzchnię twarzy, dłoni, dekoltu czy innych części ciała.

Dlaczego skóra zaczyna zmieniać kolor?

Powstawanie przebarwień zwykle wiąże się z reakcją melanocytów na bodziec zewnętrzny lub wewnętrzny. Najpierw pojawia się czynnik pobudzający komórki pigmentowe, następnie zwiększa się produkcja melaniny, a końcowym efektem jest widoczna zmiana koloru skóry. Na podatność na przebarwienia wpływają także genetyka i fototyp. Jasna skóra częściej reaguje piegami i oparzeniami, ale ciemniejsze fototypy również mogą tworzyć przebarwienia, zwłaszcza po stanie zapalnym.

Najczęstsze czynniki zaburzające prawidłową pigmentację to:

  • Promieniowanie UV – pobudza melanocyty i może prowadzić do zmian posłonecznych. Wielokrotna ekspozycja bez ochrony sprzyja także utrwalaniu istniejących plam.
  • Zmiany hormonalne – ciąża, antykoncepcja hormonalna, terapia hormonalna lub menopauza mogą mieć związek z melasmą, czyli ostudą.
  • Stany zapalne i urazy – trądzik, wysypka, oparzenie albo uszkodzenie skóry mogą pozostawić ciemniejsze ślady po ustąpieniu zapalenia.
  • Leki i substancje fotouczulające – niektóre preparaty, zioła, kosmetyki lub perfumy mogą zwiększać wrażliwość skóry na słońce i sprzyjać zmianom pigmentacyjnym.

Rzadziej przebarwienia mogą towarzyszyć chorobom ogólnoustrojowym, między innymi zaburzeniom hormonalnym. Sam wygląd plamy nie wystarcza jednak do ustalenia przyczyny, dlatego nagłe lub rozległe zmiany warto skonsultować z lekarzem.

Jakie są najczęstsze rodzaje przebarwień?

Różne typy zmian mogą wyglądać podobnie, ale powstają w odmienny sposób. Do najczęściej spotykanych należą:

  • Piegi – drobne, płaskie plamki o jasnobrązowym lub ciemnobrązowym kolorze. Ich występowanie wiąże się z predyspozycją genetyczną, a słońce sprawia, że stają się ciemniejsze i bardziej widoczne.
  • Melasma, czyli ostuda – zwykle symetryczne, nieregularne plamy na czole, policzkach lub nad górną wargą. Często pojawiają się w związku ze zmianami hormonalnymi, a promieniowanie UV może je nasilać.
  • Plamy soczewicowate – płaskie, wyraźnie odgraniczone plamy od jasnobrązowego do bardzo ciemnego koloru. Najczęściej występują na twarzy, dłoniach, szyi i przedramionach, czyli w miejscach przez lata wystawianych na słońce.
  • Przebarwienia pozapalne – ciemniejsze ślady pozostające po trądziku, wysypce, urazie, oparzeniu lub innym stanie zapalnym skóry.

Ze względu na położenie melaniny wyróżnia się także zmiany powierzchowne, głębsze oraz mieszane. To, jak głęboko znajduje się barwnik, wpływa na wygląd plamy i możliwość jej redukcji. W wielu przypadkach można zmniejszyć widoczność przebarwień, ale ich całkowite usunięcie nie zawsze jest możliwe. Skłonność do nawrotów pozostaje szczególnie duża przy melasmie i zmianach nasilanych przez słońce.

Kiedy przebarwienie powinno zaniepokoić?

Piegi, plamy posłoneczne i ślady po trądziku zwykle mają łagodny charakter, ale nie każda ciemna zmiana jest wyłącznie problemem kosmetycznym. Niepokój powinno wzbudzić znamię lub plama, która zmienia się w czasie, szybko rośnie, zaczyna krwawić, swędzieć albo staje się bolesna.

Pomocna jest zasada ABCDE, stosowana do oceny podejrzanych znamion:

  • A – asymetria – jedna połowa zmiany różni się od drugiej.
  • B – brzegi – obrys jest nieregularny, poszarpany lub niewyraźny.
  • C – kolor – zmiana ma kilka odcieni albo nagle zmienia barwę.
  • D – średnica – plama wyraźnie się powiększa lub ma dużą średnicę.
  • E – ewolucja – zmienia się jej kształt, powierzchnia, struktura lub pojawiają się nowe objawy.

Wystąpienie jednej z tych cech nie oznacza automatycznie czerniaka, ale jest powodem do konsultacji dermatologicznej. Szczególnie szybko należy zgłosić się do lekarza, gdy zmiana rośnie, krwawi, pokrywa się strupem albo wyraźnie różni się od pozostałych znamion.

Przebarwienia są najczęściej skutkiem nadmiernej lub nierównomiernej produkcji melaniny pod wpływem słońca, hormonów, zapalenia albo leków. Ich wygląd zwykle ma łagodny charakter, lecz każdą zmieniającą się plamę powinien ocenić dermatolog.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.